Các chuyên gia thảo luận về ứng dụng AI và chuẩn bị nguồn nhân lực cho ngành sản xuất tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 ở TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Hùng Lĩnh
Tại phiên thảo luận "Từ triển khai AI đến chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai ngành sản xuất", trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 tại TP Hồ Chí Minh, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần triển khai trí tuệ nhân tạo (AI) song song với đào tạo nhân lực. Khi công nghệ thay đổi cách tổ chức công việc, người lao động cần được trang bị kỹ năng mới, còn doanh nghiệp phải chủ động điều chỉnh phương thức quản trị và đào tạo.
AI phát triển nhanh, doanh nghiệp cần thay đổi cách quản trị
Ông Felix Weidenkaff, Chuyên gia Chính sách Việc làm và Thị trường Lao động, Văn phòng ILO tại Việt Nam, cho biết khoảng 20,8% lực lượng lao động Việt Nam, tương đương 11,5 triệu người, có thể chịu tác động từ AI tạo sinh. Tuy nhiên, tỷ lệ việc làm có nguy cơ tự động hóa cao chỉ khoảng 2%.
Theo ông, tác động của AI chủ yếu nằm ở sự thay đổi nhiệm vụ và cách thức làm việc, thay vì chỉ là nguy cơ mất việc. "Vấn đề không chỉ là thách thức về kỹ năng, mà còn là sự chuyển đổi công việc. Người lao động cần được tham gia vào quá trình thiết kế và triển khai AI, bởi họ hiểu rõ quy trình sản xuất và những rủi ro có thể phát sinh", ông Felix Weidenkaff nhận định.
Ông Felix Weidenkaff, chuyên gia của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam, cho biết khoảng 11,5 triệu lao động Việt Nam có thể chịu tác động từ AI tạo sinh. Ảnh: AEF
Ông chia sẻ thêm, năng suất tăng lên ở từng nhiệm vụ chưa chắc tự động chuyển thành hiệu quả lớn hơn cho toàn doanh nghiệp hoặc nền kinh tế. Việc ứng dụng AI cần đi cùng cải thiện chất lượng việc làm, an toàn lao động và khả năng tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn.
Từ thực tế doanh nghiệp, ông Bharath R, Giám đốc Chuỗi cung ứng, Cụm Việt Nam, Campuchia và Thái Lan, Coats, cho biết AI có thể tạo ra giá trị khi được giao cho những người am hiểu nghiệp vụ và trực tiếp xác định vấn đề cần giải quyết.
"Chúng tôi muốn AI giải quyết các vấn đề kinh doanh và tạo ra giá trị, chứ không phải ứng dụng công nghệ chỉ vì công nghệ. Khi những người am hiểu nghiệp vụ được trang bị công cụ AI, họ có thể chủ động xây dựng giải pháp cho công việc của mình", ông Bharath R chia sẻ.
Ông dẫn chứng, mô hình dự báo do đội ngũ tại Việt Nam phát triển trong khoảng hai tuần có độ chính xác cao hơn ít nhất 10% so với mô hình được một đơn vị bên ngoài xây dựng trong hơn 15 tháng. Theo ông, AI giúp tự động hóa công việc dự báo trước đây do nhóm khoảng 30 người đảm nhiệm; thay vì cắt giảm nhân sự, doanh nghiệp phân bổ những người này sang các nhiệm vụ khác trong chuỗi cung ứng.
Theo ông Bharath R, lãnh đạo doanh nghiệp không nhất thiết phải trở thành chuyên gia AI, nhưng cần hiểu biết cơ bản về công nghệ, cởi mở với cách làm mới và rút ngắn thời gian ra quyết định để mở rộng những giải pháp hiệu quả.
Đào tạo nhân lực phải gắn với nhu cầu thực tế
Bà Jin Piao, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách chuỗi cung ứng toàn cầu, Cụm Công nghiệp Đông Á, Schneider Electric, cho rằng doanh nghiệp và cơ sở giáo dục cần cùng xây dựng chương trình đào tạo, kết hợp kiến thức nền tảng với thực hành và cập nhật theo sự phát triển của công nghệ.
"Lộ trình học tập cần được nhà trường và doanh nghiệp cùng thiết kế, bảo đảm vừa có nền tảng lý thuyết vừa gắn với thực tiễn công việc. Người học cần được thực hành thông qua các dự án và phòng thí nghiệm, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật số và AI", bà Jin Piao nói.
Bà Jin Piao cho rằng doanh nghiệp và cơ sở giáo dục cần phối hợp xây dựng chương trình đào tạo, kết hợp kiến thức nền tảng với thực hành. Ảnh: AEF
Theo bà, đào tạo cần hướng đến cả sinh viên chuẩn bị gia nhập thị trường lao động và người đang làm việc tại nhà máy, văn phòng. Nâng cao kỹ năng và đào tạo lại sẽ giúp lực lượng lao động thích ứng với những thay đổi trong quy trình sản xuất.
Đồng quan điểm, PGS.TS Quản Thành Thơ, Trưởng khoa Khoa học và Kỹ thuật Máy tính, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, cho rằng hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp cần mở rộng từ tuyển dụng sang xây dựng chương trình đào tạo và triển khai nghiên cứu.
"Chương trình đào tạo cần kết hợp kiến thức học thuật, định hướng chính sách và thực tiễn từ doanh nghiệp để sinh viên đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Sinh viên cũng cần tham gia các dự án nghiên cứu và phát triển công nghệ, tiếp cận hạ tầng doanh nghiệp và học hỏi từ các kỹ sư", ông Quản Thành Thơ cho biết.
Theo ông, cách làm này giúp sinh viên tiếp cận bài toán thực tế sớm hơn, đồng thời tạo cơ hội để doanh nghiệp kết nối với nhân lực trẻ và tiếp nhận các ý tưởng nghiên cứu mới.
Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết cần xác định chuẩn kỹ năng AI theo từng vị trí việc làm, gắn với cơ chế đánh giá và công nhận năng lực. Người lao động không chỉ cần biết sử dụng công cụ AI mà còn phải có khả năng kiểm chứng kết quả, nhận diện dữ liệu bất thường và bảo đảm an toàn thông tin.
"Với mỗi vị trí việc làm, yêu cầu kỹ năng khi ứng dụng AI sẽ khác nhau. Doanh nghiệp cần xác định yêu cầu thực tế, đơn vị công nghệ làm rõ khả năng và giới hạn của giải pháp, còn cơ sở đào tạo xây dựng chuẩn đầu ra phù hợp. Việc đánh giá, công nhận năng lực cũng rất quan trọng để người lao động có thể chứng minh kỹ năng khi chuyển đổi vị trí việc làm", ông Trần Anh Tú nhấn mạnh.
Hiện Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình Thủ tướng Chính phủ chiến lược quốc gia về phát triển AI đến năm 2030, định hướng đến năm 2045. Theo định hướng, chương trình hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng AI sẽ theo cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, hướng tới mục tiêu kép là nâng cao năng suất, chất lượng sản xuất và phát triển nguồn nhân lực ngay trong quá trình ứng dụng công nghệ.
Ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ chia sẻ tại phiên thảo luận. Ảnh: AEF
Bên cạnh đó, theo Quyết định 1528 được Thủ tướng Chính phủ ban hành, chương trình phát triển nguồn nhân lực AI đặt ra nhiệm vụ xây dựng khung năng lực AI, tích hợp kỹ năng AI vào các chuẩn nghề nghiệp và phát triển cơ chế đánh giá, công nhận năng lực. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ triển khai các nội dung liên quan.
Ông Tú cũng cho biết cơ quan này đang thúc đẩy kết nối doanh nghiệp với mạng lưới chuyên gia AI, đồng thời hướng tới chia sẻ hạ tầng tính toán, dữ liệu và các nguồn lực dùng chung để hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ. Việc kết nối này sẽ gắn với đào tạo tại chỗ, giúp người lao động liên tục cập nhật kỹ năng theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
