Tất niên là nghi lễ truyền thống khép lại một năm cũ, mở ra thời khắc chuẩn bị đón năm mới trong đời sống văn hóa người Việt.
Lễ cúng Tất niên mang nhiều tầng ý nghĩa. Trước hết, đây là nghi thức đánh dấu sự khép lại của một năm làm ăn, sinh hoạt. Sau những tháng ngày vất vả, con người dừng lại để tạ ơn trời đất, thần linh, gia tiên đã phù hộ độ trì.
Bên cạnh đó, lễ Tất niên còn thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Trên bàn thờ gia tiên, mâm cỗ được bày biện trang trọng như một lời tri ân với ông bà, tổ tiên.
Ở góc độ gia đình, Tất niên là dịp sum họp hiếm hoi trong năm, đặc biệt với những người đi làm xa. Bữa cơm cuối năm vì thế mang ý nghĩa gắn kết, sẻ chia, củng cố tình thân. Chính yếu tố này khiến Tất niên không chỉ là nghi lễ tâm linh mà còn là giá trị văn hóa gia đình bền vững.
Mâm cúng Tất niên có thể là cỗ mặn hoặc cỗ chay tùy phong tục và hoàn cảnh mỗi gia đình.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, khái niệm Tất niên không chỉ gói gọn trong phạm vi gia đình mà còn diễn ra ở công ty hay quy mô cộng đồng…
Thông thường, lễ cúng Tất niên được tiến hành vào chiều hoặc tối 30 tháng Chạp (hoặc 29 tháng Chạp nếu tháng thiếu), trước lễ cúng Giao thừa. Tuy nhiên, nhiều gia đình có thể làm sớm hơn một vài ngày để thuận tiện cho việc về quê, du lịch hoặc sắp xếp công việc.
Theo tư vấn của một số chuyên gia phong thủy, tháng Chạp năm Ất Tỵ có ba ngày được xem là phù hợp để tiến hành lễ cúng Tất niên gồm ngày 26, 28 và 29.
Cụ thể, các khung giờ được cho là thuận lợi để cúng lễ gồm:
Ngày 26 tháng Chạp: Giờ Thìn (5h-7h), Ngọ (11h-13h), Thân (15h-17h), Dậu (17h-19h).
Ngày 28 tháng Chạp: Giờ Thìn (7h-9h), Tỵ (9h-11h), Thân (13h-15h), Tuất (19h-21h).
Ngày 29 tháng Chạp: Giờ Mão (5h-7h), Ngọ (11h-13h), Mùi (13h-15h), Dậu (17h-19h).
Tuy nhiên, các chuyên gia văn hóa cũng cho rằng việc chọn ngày giờ mang tính tham khảo. Điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm và sự chuẩn bị chu đáo của gia chủ.
Những lưu ý khi cúng Tất niên
Khi chuẩn bị lễ cúng Tất niên, gia đình nên lưu ý một số điểm sau:
Thứ nhất, dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ. Trước ngày cúng, không gian sống cần được lau dọn gọn gàng, bàn thờ được bao sái trang nghiêm. Đây vừa là sự chuẩn bị đón năm mới, vừa thể hiện sự tôn kính với tổ tiên.
Thứ hai, chuẩn bị mâm cỗ phù hợp điều kiện gia đình. Mâm cúng có thể là cỗ mặn hoặc cỗ chay tùy phong tục và hoàn cảnh. Các món truyền thống thường gồm gà luộc, bánh chưng, xôi, giò chả, canh măng, nem… Tuy nhiên, không nhất thiết phải quá cầu kỳ, tránh phô trương hình thức.
Thứ ba, ăn mặc chỉnh tề, giữ không khí trang nghiêm. Khi thực hiện nghi lễ, các thành viên nên ăn mặc lịch sự, thái độ thành kính, hạn chế nói cười ồn ào trước bàn thờ.
Thứ tư, tránh so sánh, chạy theo hình thức. Trong những năm gần đây, có xu hướng tổ chức lễ lớn, mâm cỗ xa hoa để thể hiện gia thế. Tuy nhiên, theo quan niệm truyền thống, cúng lễ quan trọng ở tấm lòng, không nên biến thành áp lực tài chính.
Thứ năm, kết hợp hài hòa giữa nghi lễ và sum họp. Sau khi hoàn tất nghi thức, gia đình nên dành thời gian quây quần, trò chuyện, chia sẻ dự định năm mới. Đây mới chính là giá trị cốt lõi của ngày Tất niên.
