Ảnh minh họa
Theo Cổng thông tin điện tử Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản cho biết, năm 2017, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án Tây Bắc. Đây là một trong những đề án điều tra địa chất cơ bản lớn nhất cả nước, có quy mô rộng, đối tượng đa dạng, thời gian thực hiện kéo dài gần 8 năm.
Kết thúc vào năm 2024, Đề án Tây Bắc đã hoàn thành toàn bộ khối lượng được giao. Nổi bật là các đơn vị thực hiện Đề án đã lập bản đồ địa chất khoáng sản tỷ lệ 1:50.000 trên 13.081 km²; thực hiện 498 lỗ khoan với tổng chiều sâu hơn 46.000 mét, trong đó 90% lỗ khoan gặp thân quặng – một tỉ lệ rất cao.
Vào tháng 3/2025, kết quả Đề án “Điều tra tổng thể về khoáng sản và hoàn thiện nền bản đồ địa chất tỷ lệ 1/50.000 vùng Tây Bắc phục vụ quy hoạch phát triển bền vững kinh tế xã hội” (Đề án Tây Bắc) được công bố.
Một thành tựu quan trọng của Đề án là đã phát hiện và đánh giá 110 mỏ khoáng sản, gồm 25 loại khác nhau như thiếc-wolfram, vàng, đồng, antimon, đá mỹ nghệ, đá vôi công nghiệp, đặc biệt có đất hiếm… Theo Báo cáo mới nhất của Cục Khảo sát địa chất Mỹ, Việt Nam có khoảng 3,5 triệu tấn, trong khi Trung Quốc có trữ lượng lên tới 44 triệu tấn.
Loại khoáng sản này được dùng để sản xuất các chất xúc tác, nam châm, hợp kim, bột mài, gốm, chất phát quang. Việc chế tạo các máy điện thoại di động, ổ đĩa cứng máy tính... không thể không dùng.
Đáng chú ý, Trung Quốc từng 2 lần xúc tiến hợp tác hỗ trợ khai thác loại khoáng sản này. Vào tháng 4/2024, tại thủ đô Bắc Kinh, làm việc với lãnh đạo Việt Nam, một Tập đoàn CREG đã bày tỏ mong muốn được hợp tác khai thác, chế biến loại khoáng sản này tại Việt Nam. Đáng chú ý, đây là lần thứ hai Tập đoàn Trung Quốc ngỏ lời, trước đó, tại buổi làm việc với Chủ tịch Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp vào 23/11/2023, CREG cũng đã mở lời mong muốn hợp tác.
Hiện nay, Trung Quốc là nước đứng đầu thế giới về công nghệ khai thác, chế biến loại khoáng sản này. Trung Quốc đã áp dụng công nghệ thị giác AI vào quy trình khai thác, chế biến. Công nghệ AI giúp kiểm tra chất lượng, từ đó tăng gấp đôi năng suất.
Tính đến nay, Trung Quốc phát triển nhiều công nghệ khai thác và chế biến, trong đó đáng chú ý là phương pháp hòa tách tại chỗ đối với các mỏ dạng đất sét hấp phụ ion. Theo Frontiers in Earth Science, phương pháp này sử dụng dung dịch hòa tách đưa vào tầng quặng để giải phóng các ion bám trên bề mặt khoáng sét. Dung dịch chứa sau đó được thu gom để tiếp tục xử lý. Cách làm này hạn chế việc đào xúc và vận chuyển toàn bộ đất đá, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm đất và nước nếu dung dịch hóa chất thất thoát.
Bên cạnh đó, Trung Quốc phát triển công nghệ thủy luyện, sử dụng các phản ứng hóa học để hòa tan, thu hồi và tinh chế từ nhiều loại quặng. Đặc biệt, công nghệ chiết dung môi nhiều bậc cho phép tách các nguyên tố có tính chất hóa học gần giống nhau thành những sản phẩm riêng biệt với độ tinh khiết cao. Nghiên cứu Rare Earth Separation in China, đăng trên Tsinghua Science and Technology, trình bày những tiến bộ của Trung Quốc trong công nghệ chiết ngược dòng, tách khoáng chất nặng và điều khiển tự động.
Như vậy, lợi thế công nghệ của Trung Quốc không chỉ nằm ở khâu khai thác quặng mà còn ở năng lực xử lý hóa học và tách riêng từng nguyên tố. Đây là những công đoạn quan trọng, quyết định độ tinh khiết và giá trị công nghiệp của sản phẩm.
