Trái ngược với kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ trở lại mạnh mẽ sau nâng hạng, nhà đầu tư nước ngoài vẫn chưa ngừng bán ròng trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Phiên 24/9, khối ngoại tiếp tục bán ròng gần 900 tỷ đồng, nâng tổng giá trị rút vốn kể từ thời điểm nâng hạng (18/9) lên khoảng 2.600 tỷ đồng, xóa sạch thành quả mua ròng của tuần trước đó.
Áp lực bán diễn ra trong bối cảnh thị trường liên tục rung lắc. VN-Index đánh mất mốc tâm lý 1.800 điểm ngay từ đầu phiên 24/9, trước khi áp lực bán từ nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn lan rộng ra toàn thị trường. Kết phiên, chỉ số giảm hơn 26,5 điểm, lùi về vùng 1.775 điểm.
Đáng chú ý, trong bốn phiên kể từ khi Việt Nam chính thức gia nhập nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell, chỉ có duy nhất một phiên khối ngoại ngừng bán ròng. Nếu nhìn rộng hơn, tổng giá trị bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài từ đầu năm 2026 đã lên tới xấp xỉ 95.000 tỷ đồng.
Mặc dù nhiều chứng khoán Việt Nam được dự báo có thể thu hút hàng tỷ USD sau nâng hạng, song những con số này phản ánh tiềm năng thu hút vốn trong một lộ trình dài thay vì lượng tiền lập tức đổ vào thị trường ngay sau nâng hạng. Việc bổ sung cổ phiếu Việt Nam vào các bộ chỉ số của FTSE Russell được chia thành bốn đợt, kéo dài đến tháng 9/2027. Riêng đợt đầu tiên, dòng vốn dự kiến chỉ đạt khoảng 228 triệu USD theo kịch bản cơ sở.
Trong khi dòng vốn thụ động được giải ngân theo từng giai đoạn, áp lực bán từ các nhà đầu tư nước ngoài hiện hữu vẫn có thể tiếp diễn, bao gồm khả năng rút vốn của những quỹ đầu tư vào thị trường cận biên.
Theo ông Lê Chí Phúc, Tổng Giám đốc SGI Capital, nghiên cứu diễn biến của nhiều thị trường từng được FTSE Russell nâng hạng cho thấy giai đoạn tích cực nhất thường xuất hiện trước khi sự kiện chính thức có hiệu lực, khi kỳ vọng của nhà đầu tư đã dần được phản ánh vào giá cổ phiếu. Sau đó, thị trường thường bước vào giai đoạn phân hóa, củng cố và tích lũy kéo dài khoảng 3–6 tháng.
"Ảnh hưởng của nâng hạng là sự công nhận đối với thị trường trong dài hạn, nhưng không nên quá kỳ vọng rằng nó sẽ mang lại một dòng tiền ồ ạt quanh thời điểm chính thức được nâng hạng", ông Phúc nhận định.
Không chỉ phụ thuộc vào tiến độ giải ngân của các quỹ thụ động, khả năng đảo chiều dòng vốn ngoại còn chịu ảnh hưởng lớn từ môi trường kinh tế quốc tế. Theo SGI Capital, những giai đoạn dòng vốn đổ mạnh vào các thị trường cận biên và mới nổi trong lịch sử thường hội tụ hai điều kiện: kinh tế toàn cầu tăng trưởng tích cực, với các thị trường mới nổi đóng vai trò dẫn dắt, đồng thời đồng USD bước vào chu kỳ tương đối yếu. Tuy nhiên, môi trường hiện tại vẫn chưa hội tụ đầy đủ những điều kiện này.
Dù vậy, sau nhiều năm liên tục rút vốn, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại thị trường Việt Nam đã giảm từ khoảng 24% xuống còn 12%, theo số liệu được ông Phúc đề cập. Chuyên gia SGI Capital kỳ vọng áp lực bán ròng sẽ giảm đáng kể trong thời gian tới. Nếu lượng vốn rút ra thu hẹp, trong khi dòng tiền từ các quỹ thụ động bắt đầu được giải ngân và một phần vốn chủ động quay trở lại, thị trường có thể giảm bớt sức ép từ giao dịch của khối ngoại.
Về dài hạn, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Ngân hàng Đầu tư ABS, ước tính tổng lượng vốn ngoại có thể giải ngân vào Việt Nam đạt khoảng 8 tỷ USD trong vòng 12 tháng, bao gồm hơn 2 tỷ USD từ các quỹ thụ động. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, thị trường còn phải tiếp tục mở rộng quy mô vốn hóa, cải thiện thanh khoản, tháo gỡ những hạn chế về tỷ lệ sở hữu nước ngoài và hoàn thiện các công cụ phòng ngừa rủi ro.
Như vậy, nâng hạng mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế quy mô lớn, nhưng chưa đồng nghĩa với sự đảo chiều tức thời của dòng tiền. Trong ngắn hạn, khi phần lớn vốn thụ động vẫn chờ giải ngân và điều kiện thu hút vốn chủ động chưa thực sự thuận lợi, việc khối ngoại giảm bớt áp lực bán ròng có thể là tín hiệu đáng chú ý trước khi thị trường kỳ vọng vào một chu kỳ dòng vốn mới.
