Kiểm soát lạm phát 2026 trước những “sóng gió” lớn hơn

Áp lực lạm phát dù chưa lớn, song không thể chủ quan

Nguy cơ lạm phát nhập khẩu

Năm 2025 khép lại với chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân tăng 3,31% so với năm trước, thấp hơn mục tiêu Quốc hội đề ra. Kết quả này tạo dư địa quan trọng để bước vào năm 2026 trong thế chủ động hơn về kiểm soát lạm phát và điều hành giá. Nghị quyết 244/2025/QH15 của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 ban hành ngày 13/11/2025, có xác định tốc độ tăng CPI bình quân năm 2026 khoảng 4,5%. Mới đây, cơ quan điều hành (Bộ Tài chính) cũng đã xây dựng ba kịch bản CPI cho năm 2026, dao động từ khoảng 3,6% đến 4,6%, với mục tiêu định hướng quanh mức 4,5%.

Tuy nhiên, những tháng khởi đầu năm 2026 dường như cho thấy môi trường bên ngoài không còn thuận lợi như trước. Một biểu hiện đáng chú ý nhất hiện nay là căng thẳng địa chính trị gia tăng tại Trung Đông - đặc biệt là các diễn biến chiến sự (Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran từ ngày 28/2) - đang tạo ra những biến động mạnh đối với các thị trường, trong đó có thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này khiến bài toán kiểm soát lạm phát năm nay không chỉ là câu chuyện trong nội tại mà còn gắn chặt với các rủi ro ngoại sinh lớn.

Thực tế từ đầu năm 2026, giá dầu Brent đã liên tục ở trong xu thế tăng, và bối cảnh đàm phán giữa các bên (Mỹ và Iran) không đạt được tiến triển khiến căng thẳng leo thang là một nguyên nhân. Tại phiên giao dịch ngày thứ Sáu (27/2) - thời điểm trước khi các cuộc tấn công diễn ra - giá dầu Brent đạt khoảng 73 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 7 năm trước. Tuy nhiên, khi các diễn biến quân sự và đáp trả thực sự xảy ra vào cuối tuần, thị trường phản ứng mạnh hơn. Theo thông tin từ giới giao dịch dầu mỏ tại London, trong giao dịch ngoài sàn (over-the-counter) ngày Chủ Nhật, giá dầu Brent đã tăng khoảng 10%, lên gần 80 USD/thùng.

Diễn biến này cho thấy thị trường năng lượng đặc biệt nhạy cảm với rủi ro gián đoạn nguồn cung tại khu vực Trung Đông. Một số phân tích quốc tế cảnh báo, nếu căng thẳng kéo dài và dòng chảy dầu qua các tuyến vận chuyển trọng yếu bị ảnh hưởng, giá dầu có thể tiếp tục leo thang và tiệm cận ngưỡng 100 USD/ thùng. Giá bán xăng dầu trong nước cũng diễn biến cùng chiều, khi ghi nhận xu hướng tăng ở hầu hết các kỳ điều hành từ đầu năm 2026 đến nay.

Với một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, giá dầu thế giới tăng không chỉ tác động trực tiếp tới nhóm xăng dầu mà còn tác động cả đến chi phí vận tải, sản xuất và giá thành hàng hóa qua cơ chế truyền dẫn nhiều tầng, do đó, nếu kéo dài sẽ tác động tới CPI. Có thể lấy ví dụ rất nhỏ là với mặt hàng phân bón, khi giá năng lượng tăng, chi phí sản xuất phân bón - các dòng sản phẩm sử dụng nguồn nguyên liệu hóa thạch - sẽ tăng theo, kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp có khả năng bị đẩy lên, từ đó tạo áp lực gián tiếp lên nhóm lương thực, thực phẩm trong rổ CPI.

Bên cạnh đó, căng thẳng tại Trung Đông còn đặt ra rủi ro đối với các tuyến vận tải biển trọng yếu. Trong trường hợp một số hãng tàu điều chỉnh tuyến hoặc thu hẹp tần suất khai thác, giá cước container và phí bảo hiểm hàng hải có thể tăng trở lại. Kinh nghiệm giai đoạn đứt gãy chuỗi cung ứng trước đây cho thấy, khi chi phí vận tải quốc tế leo thang, giá nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào có thể tăng mạnh, gây áp lực lạm phát nhập khẩu.

Theo các chuyên gia kinh tế trong nước, nếu giá dầu và chi phí logistics duy trì ở mức cao trong nhiều tháng, CPI có thể chịu tác động rõ nét hơn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu nguyên nhiên vật liệu. Đồng thời, chi phí vận tải và năng lượng cao, nguy cơ gián đoạn… cũng có thể ảnh hưởng tới tiến độ giao hàng và biên lợi nhuận doanh nghiệp xuất khẩu, qua đó tác động gián tiếp đến thương mại và tăng trưởng.

Điều hành linh hoạt để kiểm soát kỳ vọng lạm phát

Trước những biến động khó lường, yêu cầu đặt ra là điều hành giá phải chủ động và linh hoạt hơn. Việc giám sát chặt chẽ giá cả hàng hóa, dịch vụ thiết yếu; bảo đảm cân đối cung - cầu; không để xảy ra tình trạng khan hiếm cục bộ gây sốc giá; đồng thời theo dõi sát diễn biến trong và ngoài nước, cập nhật kịch bản điều hành phù hợp với từng tình huống là những yêu cầu đặt ra.

Trọng tâm trước hết là theo dõi sát diễn biến giá dầu, chi phí vận tải quốc tế, các rủi ro gián đoạn… để điều chỉnh kịch bản CPI kịp thời. Điều hành giá xăng dầu trong nước cần hạn chế cú sốc truyền dẫn sang mặt bằng giá chung. Cùng với đó là bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, tăng cường dự trữ và chủ động phương án bình ổn khi cần thiết.

Một kênh tác động khác cần lưu ý là thị trường tài sản. Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, thị trường quốc tế thường chứng kiến xu hướng dòng tiền dịch chuyển sang tài sản an toàn, đẩy giá vàng tăng và thị trường chứng khoán biến động mạnh hơn. Thực tế, giá vàng và các kim loại quý đã đồng loạt tăng mạnh vào cuối tuần qua, hiện giá vàng sát ngưỡng 5.300 USD/ounce. Nếu xu hướng này kéo dài có thể tác động đến tâm lý, làm gia tăng kỳ vọng lạm phát. Việc kiểm soát kỳ vọng vì vậy trở thành yếu tố quan trọng không kém kiểm soát cung - cầu thực tế. Công khai, minh bạch thông tin về điều hành giá, cập nhật diễn biến cung - cầu và chính sách ứng phó sẽ góp phần ổn định tâm lý thị trường.

Để đảm bảo góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng hai con số, tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá gần đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc nhấn mạnh yêu cầu các bộ, ngành, địa phương trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, theo dõi sát diễn biến kinh tế và lạm phát thế giới, những điều chỉnh chính sách kinh tế của các nước lớn, đặc biệt là các đối tác thương mại chính của Việt Nam… để chủ động xây dựng, thực hiện giải pháp linh hoạt trong công tác điều hành giá, phù hợp với thực tiễn, hạn chế tối đa các tác động tiêu cực đối với mặt bằng giá trong nước.

Cùng với đó, giám sát chặt chẽ biến động giá cả thị trường trong nước, nhất là với những hàng hóa, dịch vụ tiêu dùng thiết yếu như lương thực, thực phẩm, xăng dầu, điện, vật liệu xây dựng và nguyên liệu đầu vào của sản xuất; chủ động và linh hoạt các biện pháp điều tiết cung cầu và bình ổn thị trường nhằm bảo đảm sản xuất, đáp ứng nhu cầu của xã hội, không để xảy ra thiếu hàng, sốt giá, góp phần kiềm chế lạm phát. Song song đó, điều hành chính sách tài khóa phối hợp chặt chẽ với chính sách tiền tệ và các chính sách khác để góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Theo các chuyên gia, cần điều hành giá các mặt hàng, dịch vụ Nhà nước quản lý thận trọng theo lộ trình, nhất là các lĩnh vực như giáo dục, y tế, điện sinh hoạt, hạn chế cú sốc giá và tác động lan tỏa. Ngoài ra, các yếu tố khác như thiên tai và biến đổi khí hậu cũng có thể xuất hiện, gây gián đoạn nguồn cung, nhất là lương thực, thực phẩm; nhu cầu tiêu dùng, sản xuất và đầu tư công tăng tốc sẽ tạo sức cầu lớn, có thể khiến mặt bằng giá nhích lên... Do vậy, Chính phủ cần tiếp tục điều hành giá chủ động, thận trọng; bảo đảm cân đối cung - cầu; kiểm soát tốt tâm lý và kỳ vọng lạm phát để giữ ổn định kinh tế vĩ mô.

Năm 2026 đặt công tác điều hành giá trước những biến số, trong đó có các biến số địa chính trị bên ngoài khó lường hơn. Tuy nhiên, với nền tảng kiểm soát lạm phát năm 2025 và cách tiếp cận xây dựng kịch bản chủ động, dư địa điều hành vẫn còn. Vấn đề cốt lõi là theo dõi sát diễn biến quốc tế, phản ứng linh hoạt và kiểm soát tốt kỳ vọng thị trường để giữ ổn định kinh tế vĩ mô.