"Luồng xanh" cho dự án công nghệ cao

Theo Kế hoạch số 127/KH-UBND triển khai thực hiện thúc đẩy phát triển kinh tế số năm 2026 vừa ban hành, UBND TP HCM xác định nhiều nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm nhằm tạo đột phá trong thu hút đầu tư và phát triển kinh tế. Trong đó, TP HCM sẽ ưu tiên xây dựng và triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các dịch vụ số và mô hình kinh doanh mới.

Tái cấu trúc quy trình xử lý hồ sơ

Đồng thời thiết kế "luồng xanh" cho các dự án đầu tư công nghệ cao có liên kết quốc tế theo hướng cắt giảm thủ tục và rút ngắn thời gian xử lý. Các sở, ngành được giao hoàn thiện khung chính sách, xây dựng môi trường pháp lý đồng bộ, tháo gỡ rào cản cho hoạt động khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ngoài ra, thành phố sẽ thí điểm cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước, hướng tới đưa nhanh các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất - kinh doanh.

Ông Lữ Vincent Thế Hùng - nhà sáng lập, CEO Công ty CP eduX Global Institute - kỳ vọng đề xuất thiết kế "luồng xanh" của TP HCM cho các dự án công nghệ cao có liên kết quốc tế sẽ tạo tín hiệu rõ ràng về sự ưu tiên và đồng hành của chính quyền đối với nhà đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain…

TP HCM sẽ thiết kế “luồng xanh” cho các dự án đầu tư công nghệ cao có liên kết quốc tế. Ảnh: LÊ TỈNH

Theo ông Hùng, doanh nghiệp (DN) của ông đang có kế hoạch đặt trụ sở tại TP HCM, tập trung vào lĩnh vực AI và các công nghệ liên quan. Việc thành phố triển khai "luồng xanh" sẽ giúp DN tiếp cận nhanh hơn với các thủ tục đầu tư, cấp phép và triển khai dự án. "Luồng xanh không chỉ rút ngắn quy trình hành chính mà cần đóng vai trò định hướng rõ ràng cho nhà đầu tư. DN tham gia sẽ biết mình cần làm gì, liên hệ ở đâu và mất bao lâu để hoàn tất từng bước, thay vì phải tự dò tìm thông tin như trước. Tuy nhiên, đó chỉ là những phỏng đoán, bởi "luồng xanh" chưa ra đời" - ông bày tỏ.

Đại diện một DN khởi nghiệp (start-up) công nghệ tại TP HCM cũng cho biết ông đã nghe nhiều về cơ chế thông thoáng nhưng khi bắt tay vào làm mới thấy còn nhiều vướng mắc trong thủ tục, khiến thời gian xử lý hồ sơ kéo dài tính bằng tháng, DN cũng mất cơ hội trong hợp tác, cũng như phát triển sản phẩm mới. "Mong "luồng xanh" mới cần được thiết kế đúng "xanh", để DN có nhiều điều kiện thuận lợi hơn trong phát triển các dự án đầu tư công nghệ cao" - DN này kỳ vọng.

Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động, TS Nguyễn Văn Nên, giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Luật, nhận định TP HCM triển khai cơ chế "luồng xanh" cho các dự án công nghệ cao, vấn đề không nằm ở việc cắt giảm hay nới lỏng các quy định pháp luật, bởi hệ thống pháp luật hiện hành đã tương đối thông thoáng. Các cơ chế đặc thù dành cho thành phố cũng đã được xác định rõ. "Trọng tâm là cần chuẩn hóa và tái cấu trúc quy trình thực thi theo hướng loại bỏ chồng chéo và cho phép xử lý song song các bước thủ tục để đẩy nhanh tiến độ đầu tư cho nhà đầu tư" - ông Nên nói.

Cụ thể, theo TS Nên, thành phố cần tích hợp và chuẩn hóa hồ sơ đầu vào đối với các dự án đầu tư, xây dựng một bộ dữ liệu dùng chung cho toàn bộ các khâu thẩm định về xây dựng, môi trường, PCCC. Qua đó giúp loại bỏ tình trạng DN phải kê khai lặp lại nhiều lần, đồng thời tạo nền tảng cho việc xử lý đồng thời giữa các cơ quan. Bên cạnh đó, cần chuẩn hóa cơ chế phối hợp liên thông và xác định rõ trách nhiệm đầu mối, bảo đảm có một cơ quan điều phối xuyên suốt, thay vì để hồ sơ luân chuyển rời rạc giữa các đơn vị. 

"Cơ chế "luồng xanh" không hẳn là cắt giảm thủ tục mà là tái cấu trúc quy trình theo hướng chuẩn hóa, minh bạch hóa. Qua đó, thời gian thực hiện dự án được rút ngắn nhưng vẫn bảo đảm chất lượng thẩm định và kiểm soát rủi ro trong khuôn khổ pháp luật hiện hành. "Một cửa hiện nay chủ yếu là đầu mối tiếp nhận, còn các bước xử lý bên trong vẫn diễn ra tuần tự, thậm chí chồng chéo. Do đó, cần tổ chức lại quy trình theo hướng xử lý song song để đẩy nhanh tiến độ đầu tư" - TS Nguyễn Văn Nên nhấn mạnh.

Xây dựng hệ thống quản trị chuyên biệt

ThS Lê Nhật Quang, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo - ĐHQG TP HCM, cũng cho rằng điểm cốt lõi của "luồng xanh" không chỉ nằm ở chính sách mà ở cách tổ chức thực hiện. 

Thành phố cần xây dựng một hệ thống quản trị chuyên biệt, có thể theo mô hình "một cửa" với bộ phận riêng, chịu trách nhiệm tiếp nhận và xử lý tập trung các thủ tục liên quan. Đồng thời, cần quy định rõ thời gian xử lý, phân công cụ thể trách nhiệm giữa các sở, ngành và bảo đảm sự phối hợp thông suốt, kể cả với các cơ quan Trung ương khi cần thiết.

Ông đề xuất ứng dụng nền tảng số để quản lý "luồng xanh", trong đó xác lập bộ tiêu chí rõ ràng. DN đáp ứng tiêu chí sẽ được gắn nhãn "ưu tiên", từ đó được xử lý hồ sơ theo quy trình rút gọn, hạn chế phụ thuộc vào đánh giá chủ quan, bảo đảm tính minh bạch. 

"Cơ chế này cần đi kèm hậu kiểm. Có thể cho phép dự án triển khai nhanh ở giai đoạn đầu nhưng sau đó phải kiểm tra, giám sát để bảo đảm DN thực hiện đúng cam kết về ngành nghề, quy mô và mục tiêu đầu tư. Cách làm này vừa tạo thuận lợi cho nhà đầu tư vừa bảo đảm cho quản lý" - ThS Lê Nhật Quang góp ý.

Về phía DN, ông Lữ Vincent Thế Hùng cho rằng để cơ chế này mang lại hiệu quả thực chất, cần bảo đảm tính xuyên suốt trong thực thi, phải đi kèm với quy định cụ thể về danh mục dự án được áp dụng, thời gian xử lý hồ sơ rõ ràng, thậm chí có thể tham chiếu cách làm của cơ chế thông quan ưu tiên để rút ngắn tối đa thời gian. 

"TP HCM cần thường xuyên lắng nghe, ghi nhận ý kiến đóng góp của DN, chuyên gia trong quá trình triển khai, từ đó điều chỉnh các quy định phù hợp với thực tiễn. Một "luồng xanh" vận hành hiệu quả không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí mà còn củng cố niềm tin của nhà đầu tư khi lựa chọn TP HCM là điểm đến lâu dài" - ông Hùng nhấn mạnh.

Trong khi đó, TS Trần Quý, Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam, đề nghị "luồng xanh" cần được thiết kế trên 3 trụ cột rõ ràng. Trước hết là cơ chế xử lý song song và tập trung, thay vì thẩm định tuần tự qua nhiều sở, ngành. Thành phố cần thành lập tổ công tác đặc trách xử lý đồng thời trên một bộ hồ sơ duy nhất, vận hành theo nguyên tắc "6 rõ" (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền), với mục tiêu cắt giảm ít nhất 50% thời gian xử lý.

Cùng với đó là quản trị rủi ro bằng hệ thống chấm điểm, trong đó thiết lập cơ chế sàng lọc nhà đầu tư uy tín, như DN thuộc nhóm Fortune 500 (500 DN lớn) hoặc được các quỹ đầu tư lớn bảo trợ, sẽ áp dụng nguyên tắc "tin cậy trước". Theo cách này, trọng tâm quản lý sẽ chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, dựa trên các cam kết cụ thể về công nghệ, môi trường và hiệu quả dự án.

Để tránh tình trạng "ưu tiên hình thức", TS Trần Quý đề xuất áp dụng bộ chỉ số đánh giá định lượng chặt chẽ, trong đó đo lường thời gian thực tế từ khi nộp hồ sơ đến khi dự án khởi công, thay vì chỉ tính thời gian trên văn bản. Cần cụ thể hóa cơ chế chấp nhận rủi ro khoa học theo Luật Công nghệ cao 2025, nhằm bảo vệ cán bộ và DN khi kết quả nghiên cứu, phát triển (R&D) không đạt do yếu tố khách quan, qua đó tháo gỡ tâm lý e ngại trách nhiệm.

Ngoài ra, công tác giám sát cần chuyển sang dựa trên dữ liệu lớn, liên thông các dữ liệu về giải ngân, thuế và lao động để đánh giá hiệu quả thực chất và mức độ lan tỏa công nghệ của dự án, thay cho phương thức kiểm tra trực tiếp truyền thống.