Ảnh minh họa
Công nghệ điều khiển giao thông thông minh (ITS) không đơn thuần là việc lắp đặt camera, cảm biến hay tự động hóa đèn tín hiệu, mà là bài toán tích hợp nhiều hệ thống kỹ thuật, xử lý dữ liệu và phối hợp điều khiển trong môi trường luôn biến động. Khi ITS được xác định là một hệ thống có độ phức tạp cao, đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành để bảo đảm vận hành an toàn và hiệu quả.
Tại Đức, Viện Fraunhofer về Hệ thống Nhận thức (Fraunhofer IKS), phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Huawei tại Munich, đã công bố tài liệu Trustworthy AI for Intelligent Traffic Systems (ITS) năm 2021. Nghiên cứu nhấn mạnh bản chất phức tạp, không đồng nhất và liên ngành của ITS, đặc biệt khi trí tuệ nhân tạo được sử dụng để đưa ra quyết định điều khiển giao thông.
Các nghiên cứu chỉ rằng hành vi của toàn hệ thống có thể xuất hiện từ sự tương tác giữa các thành phần và không thể dự đoán đầy đủ chỉ bằng cách xem xét riêng từng bộ phận. Chẳng hạn, thay đổi chu kỳ đèn tín hiệu tại một nút giao có thể tác động đến dòng phương tiện trên phạm vi rộng hơn, từ đó làm thay đổi lựa chọn hành trình của người tham gia giao thông. Do đó, hệ thống ITS nằm trong nhóm những công nghệ phức tạp hàng đầu.
Tại Mỹ, tài liệu chuyên môn về các trung tâm và hệ thống quản lý giao thông thế hệ mới do chương trình đánh giá triển khai ITS thuộc Bộ Giao thông Vận tải Mỹ công bố tháng 12/2025, cập nhật tháng 1/2026, mô tả hệ thống quản lý giao thông là một tổ hợp tích hợp phức tạp của phần cứng, phần mềm, quy trình và con người. Trung tâm điều hành đóng vai trò đầu não, nơi phối hợp thu thập dữ liệu, điều khiển thiết bị ITS, xử lý sự cố và cung cấp thông tin cho người tham gia giao thông.
Nghiên cứu Intelligent Transportation Related Complex Systems and Sensors, đăng trên tạp chí Sensors năm 2021, khẳng định các hệ thống ITS hiện nay là những hệ thống phức tạp, gồm nhiều thành phần và hệ thống con tương tác với nhau theo thời gian. Để vận hành hiệu quả, các hệ thống này cần giải quyết đồng thời bài toán cảm biến, chất lượng dữ liệu, mô hình hóa, mô phỏng và tối ưu hóa.
Qua đó cho thấy ITS là một lĩnh vực kỹ thuật có độ phức tạp đáng kể, trong đó thách thức không chỉ nằm ở từng thiết bị mà còn ở khả năng tích hợp và kiểm soát hành vi của toàn hệ thống.
Tại Việt Nam, Bộ Xây dựng cho biết, hệ thống giao thông thông minh ITS đã trở nên phổ biến trên thế giới nhưng rất phức tạp đòi hỏi công nghệ tối tân, đồng bộ. Nếu rời rạc thì thông tin chỉ hình thành trong nội tuyến, một thông tin ở tuyến này không thể báo sang tuyến khác và người đi đường của tuyến khác.
Về cơ bản, ITS sử dụng các tiến bộ của công nghệ thông tin và viễn thông để liên kết giữa con người, hệ thống đường giao thông và phương tiện lưu thông trên đường thành một mạng lưới thông tin viễn thông. Từ đó, ITS phục vụ cho việc quản lý, vận hành, khai thác và lưu thông được tối ưu nhất trên các tuyến đường.
Trước đây, hệ thống giao thông thông minh (ITS) chỉ mới được đầu tư nhỏ lẻ trên một số tuyến cao tốc và đô thị lớn ở Việt Nam. Năm 2010, cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Trung Lương, tuyến cao tốc đầu tiên phía Nam, được đưa vào sử dụng.
Thực tế, Việt Nam đã rất nỗ lực nghiên cứu để tự làm chủ công nghệ ITS. Đáng chú ý, tuyến cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo đã được khánh thành vào ngày 28/4/2024, là dự án đầu tiên trên tuyến cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 1 có hệ thống ITS do Việt Nam làm chủ, hiện đại tích hợp cả phần đường và hầm Núi Vung (hầm cấp đặc biệt). Dự án có tổng mức đầu tư 8.925 tỷ đồng, với chiều dài 78,5km.
Việc triển khai hệ thống ITS tại dự án đường cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo không chỉ là bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa hệ thống giao thông của Việt Nam mà còn là hình mẫu cho các dự án tương lai.
Tính đến nay, Việt Nam tích cực hoàn thành hệ thống ITS, thu phí đồng bộ cao tốc. Theo Cổng thông tin điện tử Chính phủ, vào tháng 5, Bộ Xây dựng đã có văn bản yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương đẩy nhanh tiến độ xây dựng các trạm dừng nghỉ và hệ thống giao thông thông minh (ITS) các dự án thành phần đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Hoài Nhơn - Quy Nhơn và Quy Nhơn - Chí Thạnh thuộc Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021 - 2025.
Bộ cũng yêu cầu bổ sung các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả vận hành như lắp đặt bổ sung camera nhận diện biển số tại các vị trí quay đầu xe, tăng cường bảo vệ hệ thống cáp điện, cáp quang dọc tuyến để hạn chế tối đa tình trạng cắt trộm cáp điện, cáp quang dọc tuyến.
Bộ Xây dựng đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% các tuyến cao tốc đang khai thác sẽ hoàn thành kết nối dữ liệu về Nền tảng quản lý hệ thống giao thông thông minh đường bộ (ITS Core).
Theo Quyết định của Bộ Xây dựng, nền tảng quản lý hệ thống giao thông thông minh đường bộ (ITS Core) sẽ được xây dựng trở thành nền tảng số cốt lõi quản lý, điều phối giao thông đường bộ, tích hợp và xử lý dữ liệu thời gian thực từ 100% trung tâm quản lý, điều hành giao thông tuyến (TMC) đường cao tốc.
Nền tảng này sẽ hình thành kho dữ liệu tập trung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để tự động phát hiện sự cố, dự báo lưu lượng và hỗ trợ ra quyết định phân luồng giao thông theo thời gian thực. Đồng thời, một trục giao thức kết nối, chia sẻ dữ liệu liên ngành sẽ được thiết lập, cung cấp các dịch vụ dữ liệu giao thông mở cho người dân và doanh nghiệp.
