Thị trường hàng hóa thế giới bước vào nửa cuối năm 2026 với nhiều biến số khó lường. Căng thẳng Mỹ - Trung, xung đột Nga - Ukraine, rủi ro an ninh tại Trung Đông và thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu được dự báo tiếp tục chi phối giá dầu thô, kim loại công nghiệp và nông sản.
Khác với các chu kỳ trước, khi thị trường thường đi theo một xu hướng tương đối rõ ràng, nửa cuối năm nay được nhiều chuyên gia đánh giá sẽ có biên độ dao động lớn hơn. Giá có thể giảm do tâm lý ngắn hạn hoặc nhu cầu yếu, nhưng cũng có thể tăng vọt nếu xuất hiện cú sốc về địa chính trị, nguồn cung hoặc thời tiết.
Nửa đầu năm 2026, thị trường hàng hóa toàn cầu chứng kiến nhiều diễn biến trái chiều. Giá dầu thô có lúc giảm sâu về vùng 68 - 72 USD/thùng, dù rủi ro tại Trung Đông vẫn hiện hữu. Một số mặt hàng nông sản giao dịch ở vùng thấp trong nhiều năm, trong khi chi phí sản xuất của nông dân vẫn cao do phân bón, nhiên liệu, nhân công và vận chuyển chưa hạ nhiệt đáng kể. Ở nhóm kim loại công nghiệp, giá liên tục đảo chiều theo các tín hiệu đối thoại, trừng phạt hoặc hạn chế thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc.
Theo các nhà phân tích, 4 yếu tố lớn sẽ tiếp tục chi phối thị trường hàng hóa trong 6 tháng cuối năm. Đó là cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc, xung đột Nga - Ukraine chưa có lộ trình kết thúc rõ ràng, an ninh Trung Đông bước vào giai đoạn phức tạp và tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp toàn cầu.
Với dầu thô, nghịch lý của thị trường là giá đã hạ nhiệt mạnh trong khi các rủi ro nền tảng chưa biến mất. Từ vùng giá cao hồi đầu tháng 3, dầu WTI đã giảm về quanh 70 USD/thùng vào cuối tháng 6. Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh thị trường vẫn phải theo dõi sát tình hình Trung Đông và các tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng.
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến biến động giá xăng dầu những tháng cuối năm.
Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nghẽn chiến lược của thị trường dầu mỏ thế giới. Đây là tuyến vận chuyển có vai trò đặc biệt quan trọng, khi lượng dầu đi qua khu vực này chiếm khoảng 20% tiêu thụ dầu và sản phẩm dầu toàn cầu. Vì vậy, bất kỳ nguy cơ gián đoạn nào tại khu vực này cũng có thể lập tức tác động đến giá năng lượng.
Một yếu tố khác cần lưu ý là dự trữ dầu chiến lược của Mỹ đã giảm về vùng thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Khi "lớp đệm" dự phòng mỏng đi, khả năng hấp thụ các cú sốc nguồn cung của thị trường cũng suy giảm. Điều này khiến giá dầu có thể phản ứng mạnh hơn nếu xảy ra sự cố vận chuyển, gián đoạn sản lượng hoặc leo thang xung đột.
"Với những biến động cực kỳ khó đoán về địa chính trị hiện nay, cùng với việc dự trữ dầu thế giới đang ở mức báo động, biến động của giá dầu sáu tháng cuối năm 2026 sẽ vô cùng căng thẳng" - ông Nguyễn Thăng Long, thạc sĩ chính sách công, Giám đốc Chiến lược Công ty CP Giao dịch Hàng hóa Vmex, nhận định.
Theo ông Long, nếu căng thẳng chỉ giới hạn ở mức cục bộ, giá dầu có thể phục hồi về vùng 88 - 95 USD/thùng trong quý 3 và dao động quanh 95 - 104 USD/thùng trong quý 4. Tuy nhiên, nếu tình hình xấu hơn, làm gián đoạn trực tiếp sản lượng hoặc các tuyến vận chuyển biển quan trọng, giá dầu vẫn có thể quay lại vùng 115 - 120 USD/thùng trong thời gian ngắn.
Điểm khác biệt so với nhiều giai đoạn trước là thị trường hiện không còn nhiều dư địa an toàn để hấp thụ cú sốc. Do đó, ngay cả một sự gián đoạn không quá lớn cũng có thể tạo ra biến động mạnh hơn bình thường.
Ở nhóm kim loại công nghiệp, diễn biến giá 6 tháng tới được dự báo chịu tác động từ hai lực kéo ngược chiều. Một mặt, nhu cầu đồng, nhôm, kẽm, bạc, platinum và các kim loại hiếm tiếp tục được hỗ trợ bởi chuyển đổi năng lượng, xe điện, hạ tầng số, trung tâm dữ liệu và làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Mặt khác, quan hệ Mỹ - Trung vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, chuỗi cung ứng, công nghệ then chốt và khoáng sản chiến lược.
Thực tế thời gian qua cho thấy nhóm hàng này rất nhạy với thông tin chính trị. Khi hai bên phát tín hiệu đối thoại, giá nhiều kim loại có thể phục hồi. Ngược lại, các biện pháp hạn chế thương mại, kiểm soát xuất khẩu hoặc trừng phạt công nghệ có thể khiến thị trường đảo chiều nhanh.
"Về giá kim loại công nghiệp như platinum, bạc..., nếu xu hướng phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao cũng như sự bùng nổ nghiên cứu AI vẫn tiếp diễn, giá sẽ neo ở mức cao. Biến động có thể mạnh hơn nếu căng thẳng Mỹ - Trung leo thang khỏi mức hòa hoãn tạm thời hiện nay" - ông Long phân tích.
Theo đánh giá chung, giá kim loại công nghiệp có thể duy trì ở mặt bằng trung bình cao, nhưng biên độ dao động trong ngày và trong tuần sẽ lớn hơn. Nếu các biện pháp hạn chế thương mại và công nghệ được siết mạnh, một số mặt hàng có thể tăng nhanh trong vài tuần. Ngược lại, nếu các vòng đàm phán đạt kết quả cụ thể, giá có thể điều chỉnh về vùng cân bằng hơn.
Với nông sản, rủi ro tăng giá được đánh giá đáng chú ý hơn, dù thị trường hiện chưa phản ánh đầy đủ nguy cơ này. Sau nhiều năm lạm phát đẩy chi phí phân bón, hạt giống, nhiên liệu, nhân công và vận chuyển lên cao, giá ngô, đậu tương, lúa mì tại một số thời điểm ở vùng thấp, khiến biên lợi nhuận của người sản xuất bị thu hẹp.
Nếu tình trạng giá thấp kéo dài, nông dân tại nhiều khu vực có thể giảm diện tích gieo trồng hoặc cắt giảm đầu tư cho mùa vụ sau. Điều này không gây thiếu hụt ngay lập tức, nhưng có thể tạo áp lực lên nguồn cung trong trung hạn.
Bên cạnh yếu tố chi phí, thời tiết cực đoan là biến số lớn nhất với nông sản. Hạn hán, nắng nóng, mưa lũ bất thường tại các vùng sản xuất lớn ở Bắc Mỹ và Nam Mỹ có thể ảnh hưởng đến sản lượng ngô, đậu tương và lúa mì. Quá trình chuyển pha khí hậu giữa El Nino và La Nina cũng có thể làm thời tiết trở nên khó dự báo hơn trong quý cuối năm.
Riêng với nhóm ngũ cốc, dòng chảy xuất khẩu qua khu vực Biển Đen vẫn là yếu tố cần theo dõi. Xung đột Nga - Ukraine chưa kết thúc khiến bất kỳ gián đoạn nào về logistics, cảng biển hoặc bảo hiểm vận tải đều có thể ảnh hưởng đến giá lương thực toàn cầu.
"Giá nông sản hiện tại đang ở mức thấp hơn cả giá thành sản xuất vốn đã tăng cao vì lạm phát vài năm qua, sẽ có những biến động lớn trong thời gian tới khi những báo cáo chính xác về biến đổi khí hậu cực đoan ảnh hưởng tiêu cực đến mùa vụ ngô, đậu tương tại khu vực châu Mỹ bắt đầu được kiểm chứng" - ông Nguyễn Thăng Long nhấn mạnh.
Theo các mô hình tính toán được chuyên gia này dẫn lại, nếu sản lượng ngô và đậu tương của Mỹ thấp hơn dự kiến ban đầu khoảng 8 - 10%, giá nhóm ngũ cốc và dầu thực vật có thể tăng 25 - 40% trong 1 đến 2 tháng.
Nhìn tổng thể, 6 tháng cuối năm 2026 được dự báo là giai đoạn bất định của thị trường hàng hóa. Các yếu tố địa chính trị, an ninh năng lượng, khí hậu và chính sách thương mại có thể tác động mạnh hơn các quy luật cung cầu thông thường trong ngắn hạn.
Với doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu đầu vào, điều quan trọng không phải là dự báo chính xác một mức giá cụ thể, mà là xây dựng nhiều kịch bản ứng phó. Việc chủ động quản trị rủi ro, đa dạng nguồn cung, theo dõi sát biến động địa chính trị và không phụ thuộc quá nhiều vào dự báo cố định sẽ là giải pháp cần thiết trong giai đoạn thị trường hàng hóa còn nhiều biến động.
