Đầu thập niên 1990, sau khi Việt Nam và Trung Quốc bình thường hóa quan hệ, các cửa khẩu biên giới được mở, bia Vạn Lực theo chân tiểu thương tràn qua biên giới.
Thương hiệu bia Trung Quốc này từng đi xa tới tận TP.HCM. Cùng thời điểm đó, áo phông, quần jean Thái Lan 'làm mưa làm gió” trên thị trường Việt Nam.
Nhưng ngày nay, người tiêu dùng đã không còn thấy bia Vạn Lực trên thị trường.
Theo chuyên gia kinh tế nổi tiếng Phạm Chi Lan, sự đảo chiều ấy có phần đóng góp của Chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao.
Hàng Việt Nam đang có mặt ở khắp mọi nơi. Doanh nghiệp Việt Nam lo cạnh tranh với những tên tuổi lớn trên thế giới có cùng mặt hàng chứ không đối đầu với hàng chất lượng thấp ở các nước khác nữa.
"Đây là thay đổi cực kỳ lớn khi nhìn vào thị trường hiện nay”, bà Lan nói với phóng viên bên lề Lễ hội kỷ niệm 30 năm Hàng Việt Nam chất lượng cao đang được tổ chức tại Công viên Lê Văn Tám, TP.HCM.
Ba thập kỷ người tiêu dùng Việt tự chấm điểm hàng Việt
Theo cơ chế của Chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao, doanh nghiệp không tự xưng chất lượng, thay vào đó, người tiêu dùng sẽ quyết định.
Khởi nguồn từ lắng nghe yêu cầu bạn đọc trên những số báo Sài Gòn Tiếp Thị và làm việc thường xuyên với giới chuyên gia, những người sáng lập Chương trình chọn thước đo là kết quả cuộc khảo sát xã hội học người tiêu dùng, tiến hành mỗi năm một lần.
Doanh nghiệp vượt qua 'phán quyết' trên mới được trao danh hiệu “Hàng Việt Nam chất lượng cao do Người tiêu dùng bình chọn”.
Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao, nhớ lại: Vấn đề ban đầu rất cơ bản. Người tiêu dùng muốn ủng hộ hàng Việt, nhưng không biết sản phẩm nào là hàng Việt.
Cuộc khảo sát đầu tiên đã xướng tên 120 doanh nghiệp vào năm 1997. Thời điểm đó, lãnh đạo Thành ủy TP.HCM chủ trì cuộc họp để nghe doanh nghiệp trình bày ý kiến, nguyện vọng. Ngay sau đó, UBND TP.HCM ra chỉ thị công nhận đây là Chương trình xúc tiến thương mại chính thức của thành phố.
Tới nay, sau 30 cuộc khảo sát của 30 năm, đã có hơn 1.000 doanh nghiệp được trao danh hiệu trên.
Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao. (Ảnh: BTC)
Tác động của một chương trình
Với chuyên gia kinh tế nổi tiếng Phạm Chi Lan, giá trị của Chương trình vượt ra ngoài việc các doanh nghiệp được vinh danh. Đây còn là một thành công lớn của nền kinh tế, đặc biệt ở mặt trận xuất khẩu.
Thời còn công tác tại Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), bà nhiều lần tiếp các nhà nhập khẩu nước ngoài sang tìm hiểu năng lực xuất khẩu của Việt Nam.
Logic của người mua ngoại rất rõ ràng. Một sản phẩm tốt, trước hết, phải được người tiêu dùng trong nước chấp nhận. Không có danh tiếng ở sân nhà thì rất khó bước ra thế giới.
Theo bà Lan, câu hỏi đó đã đánh thức cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp về một nguyên tắc: hàng hóa, dịch vụ phải cạnh tranh bằng chất lượng để thuyết phục người tiêu dùng.
Ngày nay, khi một số thị trường xuất khẩu siết chặt quy định, danh hiệu Hàng Việt Nam chất lượng cao trở thành lợi thế để doanh nghiệp quay về tiêu thụ ở thị trường nội địa. Nhiều doanh nghiệp nhận ra thị trường 100 triệu dân có vai trò quyết định đối với số phận của chính họ, bà Lan cho biết.
Tác động không dừng ở cấp doanh nghiệp. Tiêu dùng trong nước là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế Việt Nam. Động lực này yếu đi thì tăng trưởng GDP chịu ảnh hưởng ngay lập tức.
Theo phân tích của bà Lan, khi doanh nghiệp bán được nhiều hàng hơn, họ tạo thêm việc làm và kéo theo cả chuỗi cung ứng liên quan, qua đó đóng góp vào tăng trưởng. Chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao là một phần trong vòng quay đó.
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan.
Bên cạnh đó, trong nhiều năm trở lại đây, Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và Hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) đã chú trọng đưa chuẩn mực quốc tế vào Chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao, từ tiêu chuẩn FDA của Mỹ đối với nông sản đến các yêu cầu ESG trong quản trị doanh nghiệp.
Việc giới thiệu các tiêu chuẩn này để doanh nghiệp tham khảo và áp dụng giúp nâng tầm doanh nghiệp Việt về nhiều mặt, củng cố danh tiếng và mở đường sang thêm nhiều thị trường nước ngoài.
Người hưởng lợi đầu tiên vẫn là người tiêu dùng trong nước, khi được mua sản phẩm tốt hơn.
Trao đổi riêng với phóng viên, vị chuyên gia kinh tế kỳ cựu cũng cho rằng Chương trình Hàng Việt Nam chất lượng cao đã góp phần đưa thông điệp “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” thành công ở nhiều khía cạnh.
Sự 'biến mất' trên thị trường của bia Vạn Lực Trung Quốc hay quần áo Thái Lan là một dẫn chứng điển hình.
30 năm sau, đề bài đã khác cho cộng đồng doanh nghiệp khi Việt Nam tham gia 17 hiệp định thương mại tự do (FTA).
Doanh nghiệp trong nước phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe về chuyển đổi xanh, bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng và nguyên liệu.
Tuy nhiên, bà Hạnh tin rằng doanh nghiệp nào hiểu, tôn trọng và giữ cam kết với người tiêu dùng thì dù khó khăn đến đâu cũng sẽ vượt qua.
“Người tiêu dùng sẽ vẫn đóng vai trò phán quyết sự cho tồn tại, phát triển của doanh nghiệp”, bà nói.
