Xung đột Mỹ - Israel và Iran ảnh hưởng tới nhóm cổ phiếu nào?

Các cổ phiếu dầu khí dự báo thu hút dòng tiền khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông gia tăng. Ảnh: Phương Lâm.

Trước diễn biến căng thẳng giữa Mỹ - Israel và Iran, thị trường chứng khoán Việt Nam được dự báo có thể chịu áp lực rung lắc trong ngắn hạn do tâm lý thận trọng gia tăng.

Tuy nhiên, dữ liệu lịch sử cho thấy những tác động này thường mang tính tạm thời và VN-Index nhiều khả năng chỉ biến động mạnh trong một vài phiên nếu xung đột không lan rộng hoặc kéo dài. Sự ảnh hưởng chủ yếu đến từ yếu tố tâm lý và dòng vốn ngoại.

VN-Index ra sao trước các cuộc xung đột?

Theo ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường tại Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS), dữ liệu quá khứ cho thấy các cú sốc địa chính trị thường khiến thị trường giảm tạm thời do lo ngại giá dầu tăng, áp lực lạm phát và rủi ro địa chính trị. Tuy nhiên, thị trường cũng thường phục hồi khá nhanh nếu xung đột không lan rộng trên phạm vi toàn cầu hoặc không kéo dài.

Chuyên gia VPBankS cho biết VN-Index thường ít bị ảnh hưởng trực tiếp hơn so với chỉ số chứng khoán S&P 500 của Mỹ do quy mô nhỏ hơn, phụ thuộc nhiều vào dòng vốn ngoại và các yếu tố nội tại. Phản ứng của thị trường Việt Nam chủ yếu mang tính ngắn hạn trong 1-2 phiên, trừ khi xuất hiện tác động gián tiếp đáng kể thông qua giá dầu hoặc tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Theo thống kê, các sự kiện tại Trung Đông thường khiến S&P 500 giảm khoảng 0,5-2% trong ngắn hạn nhưng phục hồi khá nhanh nếu không lan rộng, thường trong vòng 1-2 tuần. Riêng xung đột Nga - Ukraine năm 2022 là trường hợp gây giảm mạnh và kéo dài nhất do giá dầu tăng nóng và lạm phát toàn cầu bùng lên. Với VN-Index, mức phản ứng trực tiếp thường dưới 1%, ngoại trừ phiên 13/4/2024 khi Iran tấn công Israel.

Tuy nhiên, tác động khi đó chủ yếu đến từ áp lực tỷ giá và hoạt động bán ròng của khối ngoại hơn là ảnh hưởng trực tiếp từ sự kiện địa chính trị.

Dự báo về tuần này, ông Sơn cho rằng tác động đến VN-Index nhiều khả năng vẫn mang tính ngắn hạn với trạng thái biến động và thận trọng nếu căng thẳng Mỹ - Israel và Iran leo thang. Trong kịch bản tiêu cực, giá dầu Brent có thể tăng lên vùng 90-100 USD/thùng nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài, kéo theo tâm lý phòng thủ trên toàn cầu.

Kịch bản cơ sở là thị trường có thể mở cửa tuần mới với áp lực bán và rung lắc mạnh, mang tính điều chỉnh ngắn hạn, đặc biệt nếu giá dầu tăng mạnh hơn dự báo và xung đột lan rộng. Khi VN-Index đang ở sát vùng đỉnh lịch sử 1.900-1.920 điểm, khả năng xuất hiện nhịp điều chỉnh về vùng 1.850-1.870 điểm, thậm chí 1.800-1.830 điểm là điều cần tính đến nếu lực bán lan rộng hoặc khối ngoại bán ròng mạnh.

Dù vậy, mức giảm tổng thể khó lặp lại các biến động mạnh như những sự kiện toàn cầu trước đây. Áp lực nếu xuất hiện nhiều khả năng chỉ kéo dài trong một vài phiên và thị trường có thể phục hồi nhanh nếu xung đột không kéo dài hoặc không ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung dầu toàn cầu.

Thị trường Việt Nam ít phụ thuộc trực tiếp vào dầu Iran nên phản ứng chủ yếu thông qua yếu tố tâm lý và dòng vốn ngoại. Trong trường hợp giá dầu sớm ổn định nhờ phản ứng của OPEC, VN-Index có thể tích lũy trở lại và nối lại xu hướng tăng.

Cổ phiếu nào hưởng lợi?

Về cơ hội đầu tư, ông Sơn cho rằng nhóm dầu khí và năng lượng có thể hưởng lợi rõ nét khi giá dầu tăng, gồm các mã GAS, BSR, PVS, PVD, PVC, OIL, PLX. Biên lợi nhuận cải thiện cùng kỳ vọng thúc đẩy các dự án thượng nguồn và hạ tầng khí có thể giúp nhóm này trở thành điểm sáng, thậm chí đi ngược xu hướng chung.

Nhóm hóa chất liên quan dầu khí, đặc biệt phân bón như DPM, DCM, BFC, CSV cũng có thể hưởng lợi gián tiếp nhờ giá nguyên liệu tăng. Cảng biển và logistics như GMD, PVT, HAH được đánh giá có khả năng hưởng lợi nếu tuyến vận tải thay đổi và giá cước tăng theo.

Ở chiều ngược lại, các ngành nhạy cảm với lạm phát và giá dầu tăng như tiêu dùng, sản xuất và vận tải đường bộ có thể chịu tác động tiêu cực nếu giá xăng dầu bán lẻ trong nước tăng mạnh, qua đó ảnh hưởng đến chi phí đầu vào và sức mua.

Theo Công ty Chứng khoán Vietcap, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, các cổ phiếu trong chuỗi giá trị dầu khí dự báo nhóm hưởng lợi rõ nét.

Các mã PVS, PVD, PVB ở thượng nguồn chuỗi giá trị dầu khí và dịch vụ cùng với trung nguồn như GAS có thể hưởng lợi từ giá bán thực tế tăng cao, đồng thời hiệu quả kinh tế của các dự án được cải thiện trong trung hạn. Điểm nhấn nằm ở giai đoạn cao điểm xây dựng và thi công tổng thầu (EPC) của các dự án trọng điểm.

Doanh nghiệp dầu khí được dự báo hưởng lợi từ biến động giá nhiên liệu. Ảnh: GAS.

Ở hạ nguồn chuỗi giá trị, nhóm lọc hóa dầu và thương mại như BSR, PLX, OIL được cho là có triển vọng tích cực khi dữ liệu lịch sử cho thấy lợi nhuận của nhóm này thường gia tăng trong bối cảnh giá dầu và chênh lệch crack spread mở rộng.

Đối với ngành phân bón và một số hóa chất, các nhà sản xuất phân bón từ hóa dầu và khí như DPM, DCM có thể hưởng lợi từ đà tăng của giá phân bón toàn cầu cũng như nguy cơ gián đoạn nguồn cung do các cú sốc năng lượng.

Nhóm cảng và vận tải biển gồm VSC, GMD, HAH, VOS cũng được đánh giá có phản ứng tích cực trước các căng thẳng địa chính trị trong vòng 10 năm qua.

Theo Vietcap, những sự kiện như vậy thường gián tiếp thúc đẩy giá cước vận tải và kéo dài quãng đường vận chuyển, qua đó mang lại lợi ích chung cho ngành dù vẫn tồn tại biến động trong ngắn hạn.

Ở mảng kim loại quý và trang sức, các doanh nghiệp sở hữu tồn kho vàng có thể hưởng lợi trong ngắn hạn nhờ giá kim loại quý tăng cao, trong đó PNJ là một ví dụ tiêu biểu. Tuy nhiên, về dài hạn, mặt bằng giá vàng và kim loại quý ở mức cao có thể làm suy giảm khả năng chi trả của người tiêu dùng.

Ngược lại, nhóm hàng không và các ngành liên quan đến du lịch có khả năng chịu bất lợi. Nhiên liệu vốn là cấu phần chi phí trọng yếu của ngành hàng không, do đó việc giá dầu tăng sẽ trực tiếp làm gia tăng chi phí vận hành. Các cổ phiếu chịu ảnh hưởng bao gồm HVN, VJC và ACV.