Ông Nguyễn Đức Huy - Phó ban Nghiệp vụ (Cục Thuế)
Cục Thuế cho biết tính đến nay, cả nước có gần 620.000 doanh nghiệp thuộc diện phải xử lý.
Trong đó, hơn 325.000 doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và khoảng 270.000 doanh nghiệp chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Từ đầu năm đến nay, ngành thuế đã hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho gần 95.000 trường hợp. Riêng tháng 8 đã xử lý hơn 26.000 mã số thuế.
Đáng chú ý, trong quá trình rà soát, có 3.554 doanh nghiệp đã khôi phục mã số thuế và quay trở lại sản xuất, kinh doanh.
Vì sao hàng trăm nghìn doanh nghiệp “bỏ trôi” mã số thuế?
Ông Nguyễn Đức Huy - Phó ban Nghiệp vụ (Cục Thuế) cho biết tình trạng người nộp thuế ở trạng thái 03 (ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế) và trạng thái 06 (không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký) là tồn đọng tích lũy qua nhiều thời kỳ.
Nguyên nhân đầu tiên là do cơ chế, chính sách và thủ tục gia nhập thị trường ngày càng được đơn giản hóa, trong khi việc rút khỏi thị trường, giải thể và chấm dứt hiệu lực mã số thuế phải hoàn thành nhiều thủ tục, nghĩa vụ với cơ quan thuế, với cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan quản lý nhà nước có liên quan khác.
Đối với người nộp thuế đã thực tế ngừng hoạt động, nhưng còn thiếu hồ sơ khai thuế, còn tiền phạt, tiền chậm nộp, nợ thuế, lệ phí môn bài hoặc các nghĩa vụ tồn đọng khác, việc hoàn tất thủ tục theo quy trình thông thường gặp nhiều khó khăn. Một số trường hợp nợ đã khoanh, nợ không có khả năng thu hoặc còn số tiền nộp thừa nhưng không còn chủ thể để xử lý cũng chưa có cơ chế kết thúc phù hợp.
V ề phía người nộp thuế, ông Huy cho biết nhận thức và mức độ tuân thủ pháp luật về tạm ngừng, giải thể, chấm dứt hoạt động còn hạn chế. Có trường hợp tự ngừng hoạt động, bỏ địa chỉ đăng ký mà không thông báo; không nộp đầy đủ hồ sơ khai thuế, không phối hợp với cơ quan thuế hoặc lựa chọn bỏ địa chỉ vì cho rằng đơn giản hơn việc thực hiện thủ tục giải thể.
Khi ngừng hoạt động, nhiều doanh nghiệp (doanh nghiệp) đã cắt giảm bộ máy, trả mặt bằng, không còn kế toán, con dấu, chữ ký số hoặc không lưu giữ đầy đủ sổ sách, hóa đơn, chứng từ; người đại diện theo pháp luật có trường hợp đã chết, mất tích, mất năng lực hành vi, xuất cảnh hoặc không thể liên hệ, nên không còn chủ thể thực hiện thủ tục.
Đáng chú ý, có một số trường hợp có tính chất đặc thù, phức tạp, như doanh nghiệp giả mạo thông tin cá nhân, doanh nghiệp “ma”, doanh nghiệp có dấu hiệu mua bán hóa đơn; đơn vị hành chính sự nghiệp sau sắp xếp không xác định rõ chủ thể kế thừa nghĩa vụ; chi nhánh phụ thuộc có trạng thái hoặc nghĩa vụ khác với đơn vị chủ quản. Các trường hợp này không thể xử lý dứt điểm chỉ bằng quy trình chấm dứt hiệu lực mã số thuế thông thường.
Một số nguyên nhân khác do vướng mắc của cơ chế, chính sách; hạn chế trong tổ chức thực hiện; dữ liệu lịch sử và phối hợp liên ngành.
Siết từ khâu đăng ký, chặn “bỏ cũ, lập mới”
Để hạn chế tình trạng người nộp thuế “bỏ trôi” mã số thuế, ông Nguyễn Đức Huy cho rằng, cần kiểm soát ngay từ khâu đăng ký doanh nghiệp và đăng ký thuế.
Các quy định pháp luật đã quy định trách nhiệm của người ủy quyền, người được ủy quyền về tính hợp pháp, trung thực, chính xác của việc ủy quyền và yêu cầu xác thực điện tử khi thực hiện một số thủ tục đăng ký doanh nghiệp.
Vì vậy, ông Huy cho rằng trách nhiệm của cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế cần thực hiện đầy đủ việc xác thực, đối soát và kiểm soát các điều kiện này để ngăn ngừa việc sử dụng thông tin giả mạo hoặc thành lập pháp nhân mới nhằm né tránh nghĩa vụ.
Đồng thời, cần tăng cường quản lý đối với các doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Khi xác định doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, cơ quan thuế có trách nhiệm gửi thông tin để cơ quan đăng ký kinh doanh cập nhật tình trạng pháp lý trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp.
Với những doanh nghiệp ngừng hoạt động kinh doanh từ một năm trở lên mà không thông báo, cơ quan chức năng sẽ thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định. Trường hợp đủ điều kiện, cơ quan quản lý thuế có thể đề nghị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Theo ông Huy, cơ quan thuế các cấp cần thường xuyên rà soát, xác minh và phân loại người nộp thuế. Với những doanh nghiệp có nợ thuế kéo dài, không hợp tác và đủ điều kiện xử lý, cơ quan thuế cần lập hồ sơ đề nghị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo đúng trình tự, tránh để doanh nghiệp ở trạng thái 06 trong thời gian dài nhưng không có biện pháp xử lý tiếp theo.
Đồng thời, cần thực hiện đầy đủ các biện pháp quản lý nợ và xử lý nghĩa vụ thuế. Đối với những trường hợp doanh nghiệp chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, cần xác định rõ trách nhiệm của các cá nhân có liên quan; trường hợp thuộc diện áp dụng thì cơ quan quản lý thuế có thể thực hiện thủ tục yêu cầu mở thủ tục phá sản. Với những trường hợp đáp ứng điều kiện, việc xem xét xóa nợ cũng cần được thực hiện theo quy định.
Đối với người nộp thuế không còn sổ sách, hóa đơn, chứng từ, cơ quan thuế có thể áp dụng biện pháp ấn định thuế theo quy định. Việc thực hiện đầy đủ các biện pháp này sẽ góp phần khắc phục tình trạng hồ sơ bị treo kéo dài chỉ vì không liên hệ được với người nộp thuế hoặc không còn đủ tài liệu để kiểm tra theo phương pháp thông thường.
Vị này cho rằng cơ quan thuế quản lý người nộp thuế cũng cần tăng cường công khai thông tin, kiểm soát hóa đơn điện tử và cảnh báo rủi ro. Những trường hợp doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký cần được cập nhật, công khai thông tin và đưa vào diện theo dõi phù hợp.
Bên cạnh đó, cần tăng cường quản lý đăng ký thuế, cập nhật trạng thái mã số thuế và kiểm soát thông tin người đại diện. Hệ thống hóa đơn điện tử cũng cần được khai thác để cảnh báo và kiểm soát những trường hợp có dấu hiệu rủi ro.
Ngoài ra, cơ quan thuế cần chủ động khai thác dữ liệu về kê khai thuế, hóa đơn, nợ thuế và biến động địa chỉ để nhận diện, cảnh báo sớm và xác minh trước khi doanh nghiệp bỏ địa chỉ đăng ký. Những trường hợp có dấu hiệu mua bán hóa đơn, trốn thuế hoặc lợi dụng pháp nhân để vi phạm cần được xử lý kịp thời.
Song song với đó, cần tăng cường liên thông và cập nhật kịp thời trạng thái pháp lý của doanh nghiệp giữa các cơ quan. Khi nhận được thông tin về việc thu hồi giấy phép hoặc thay đổi tình trạng pháp lý từ cơ quan có thẩm quyền, cơ quan thuế cần nhanh chóng cập nhật, chuyển trạng thái mã số thuế tương ứng.
“Cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan Công an cần tổ chức đối soát định kỳ, kịp thời xử lý những sai lệch về thông tin định danh, địa chỉ, người đại diện và tình trạng hoạt động của doanh nghiệp. Qua đó, bảo đảm những doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế hoặc hoàn tất thủ tục giải thể được cập nhật ngay trên hệ thống, không tiếp tục tồn tại dưới dạng “ảo” ở trạng thái 03, 06”, ông Huy nhấn mạnh.
