Bước ra khỏi bóng gia đình
Sinh ra trong một gia đình có truyền thống sản xuất, kinh doanh thủ công mỹ nghệ, tuổi thơ Tôn Nữ Xuân Quyên không xa lạ gì với tiếng máy chạy, với bụi xà cừ và những đôi bàn tay người thợ cần mẫn. Cứ vậy, tình yêu di sản lẫn tinh thần khởi nghiệp trong chị lớn dần lúc nào không hay.
CEO BluSaigon Tôn Nữ Xuân QuyênVới gương mặt rạng ngời và mái tóc dài ấn tượng, Xuân Quyên cho hay việc khởi nghiệp với bút khảm trai ngoài lợi thế công ty của gia đình chuyên sản xuất nút áo từ vỏ trai, sò, thì mong muốn lớn hơn là tạo ra một sản phẩm độc đáo, cao cấp, có thể trở thành tặng phẩm đậm đà bản sắc văn hoá của người Việt.
“Tôi du học ở Mỹ, thấy rất ít tặng phẩm Việt Nam độc đáo. Các doanh nghiệp cũng vậy, khi nghĩ tới quà tặng đối tác nước ngoài họ cũng băn khoăn không biết tặng gì. Trong khi đó, gia đình chúng tôi có truyền thống với nghề thủ công, vậy thì tại sao không tạo ra một sản phẩm vừa tiếp tục được mạch nguồn làng nghề, vừa đáp ứng được nhu cầu tặng phẩm của Việt Nam?”, chị Quyên nói.
Từ tâm niệm đó, BluSaigon chập chững đi những bước đầu tiên. Và điểm đột phá bắt đầu khi startup này lên chương trình Shark Tank gọi vốn. Hẳn nhiều người chưa quên hình ảnh người cha cùng con gái lên chương trình Shark Tank năm nào với câu nói “đưa con gái đi gọi vốn mà tâm trạng giống như 10 năm trước khi đưa con đi kết hôn” khiến nhiều người xúc động.
Cắt vỏ trai để chế tạo bút.“Các nước trên thế giới họ tạo được thương hiệu của họ, còn Việt Nam giỏi gia công nhưng ít có được các thương hiệu lớn. Thế giới làm được, mình tin mình làm được. Khi lên Shark Tank, chúng tôi cũng mang tâm thế như vậy”, Xuân Quyên khẳng định.
Từ bàn tay nghệ nhân đến giấc mơ tặng phẩm quốc gia
Khảm trai vốn là một nghề thủ công lâu đời của người Việt. Trong ánh sắc lung linh của xà cừ, cảm hứng từ di sản văn hoá Việt kết hợp cùng bàn tay nghệ nhân, những chiếc bút độc đáo ra đời. Với Tôn Nữ Xuân Quyên, đây không chỉ là những chiếc bút đẹp, mà còn là sự bảo tồn nghệ thuật khảm trai có lịch sử hàng nghìn năm của Việt Nam.
Ví dụ, lấy cảm hứng từ di tích nổi tiếng Tháp Bút - Đài Nghiên, bút “Tả Thanh Thiên” (viết lên trời xanh) cổ vũ tinh thần viết một cách tự do, không e ngại rào cản nào; hoặc “Khuê Văn” là dòng bút tái hiện nét kiến trúc tinh xảo và vẻ đẹp của Khuê Văn Các – biểu tượng truyền thống hiếu học và tinh thần văn hóa ngàn năm văn hiến…
Dưới bàn tay tài hoa của những người thợ lành nghề, từng lớp khảm trai được cẩn trọng ghép lại bằng quy trình thủ công công phu và tỉ mỉ để tạo nên những chiếc bút sống động. Thông thường, mỗi cây bút phải trải qua hơn 30 công đoạn và có 15 công đoạn cho khảm, cắt, mài… vỏ ngọc trai.
Nữ doanh nhân chia sẻ rằng chị từng đón những đoàn khách đến từ những quốc gia rất phát triển như Mỹ, Úc, Canada, Singapore… và nhận thấy họ đều trầm trồ khi được tận mắt chứng kiến công đoạn sản xuất, quan sát các nghệ nhân tỉ mỉ khảm từng mảnh vỏ trai lên cây bút. Họ gọi đó là “human touch” - rung cảm của bàn tay con người.
Một trong những công đoạn chế tác bút khảm trai cao cấpQuả thực, sự độc bản của những cây bút không chỉ có được nhờ những đường vân độc nhất của ngọc trai và vỏ xà cừ, mà còn nhờ bàn tay và sự khéo léo của người thợ thủ công. “Human touch” là khi những đôi bàn tay khéo léo mài vỏ trai, vỏ ốc chính xác đến từng milimet, những đôi mắt tinh tường tỉ mỉ ghép những đường vân khớp với nhau thành bức tranh đẹp trên từng sản phẩm, nhiều khi máy móc còn chạy theo không kịp.
Trong nhiều cuộc trò chuyện, Tôn Nữ Xuân Quyên thường nhắc đến “sứ mệnh kể câu chuyện văn hóa Việt”, đồng thời mong muốn tiếp tục di sản gần 30 năm của gia đình với gần 100 nghệ nhân, cũng như tạo ra việc làm thân thiện với phụ nữ và những người yếu thế trong xã hội.
“Có chị thợ là con lai Mỹ-Việt bị bỏ lại sau chiến tranh, mắc hội chứng chậm phát triển, đã gắn bó cùng gia đình mình hơn 20 năm nay. Đến nay con trai chị đã lớn và chuẩn bị vào đại học”, chị Quyên nói.
Có thể thấy, với Tôn Nữ Xuân Quyên, BLUS chưa bao giờ chỉ là một thương hiệu bút. Đó là hành trình kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ của sự tinh xảo và đẳng cấp. Những mảnh ngọc trai lấp lánh trên thân bút như lưu giữ ký ức của nghề thủ công truyền thống, để mỗi sản phẩm trở thành một tác phẩm nghệ thuật mang linh hồn Việt. Chị nuôi dưỡng một giấc mơ táo bạo: đưa BLUS trở thành “Montblanc của Việt Nam”, để mỗi nét chữ viết ra không chỉ mang dấu ấn cá nhân, mà còn ngân lên âm hưởng của văn hóa Việt trên bản đồ thế giới.
“Không biết nhục” và “tự ái đúng nơi”
Thành công là vậy, nhưng ít ai biết Tôn Nữ Xuân Quyên cũng từng nếm trải không ít thất bại. Chị kể, sau khi tốt nghiệp loại ưu ngành tài chính tại Mỹ, chị cùng người quen mở công ty tư vấn tài chính, nhưng chỉ sau 6 tháng đã phải dừng lại. “Nhớ lại ngày đó, mình rất hoảng sợ khi gặp khách hàng. Mỗi ngày gọi 20-30 cuộc điện thoại mà “toàn bị chửi thôi””, Quyên kể.
Những chiếc bút Khuê Văn tái hiện nét kiến trúc tinh xảo và vẻ đẹp của Khuê Văn Các. Sau thất bại đó, trong một lần tình cờ đọc báo thấy ý tưởng cơm kẹp khá thú và nhận thấy có tiềm năng, Quyên liền tìm gặp đối tác để mua nhượng quyền. Nhưng dù cửa hàng từng có doanh số cao ban đầu nhờ marketing, nhưng sau đó giảm dần không phanh, công ty nhanh chóng thua lỗ.
“Lúc đó mình làm vì thích chứ chưa nghiên cứu kỹ lưỡng. Ròng rã 7 năm sau đó, tôi liên tục gồng lỗ, chủ nợ tìm đến tận nhà và mãi đến cuối năm 2018, khi trả hết các khoản nợ, tôi chuyển nhượng công ty”, chị nói.
Trong thời điểm khó khăn nhất khi khởi nghiệp thất bại, từng có người nói thẳng với chị rằng “sao đi du học nước ngoài về mà thất bại như thế, giờ đứng ngoài đường để bán cơm?”
“Bạn có thấy như thế là “nhục” không? Mình thì không”, Quyên quả quyết và cho hay “lúc đó công ty đang khó khăn, bao nhiêu nhân viên, đối tác đang trông chờ vào mình thì lấy đâu ra thời gian mà “nhục”? Dù có phải đi bưng đồ ăn thức uống cho khách, hay cầm ổ bánh mì, suất cơm rao khản tiếng trước cửa, chỉ cần bán được hàng thì mình đều làm hết. Nếu ngày ấy mình thấy nhục, thì đã không có mình ngày hôm nay.
Thậm chí, khi khởi nghiệp lần thứ 3 với bút khảm trai, chị Quyên đã mang cả nghìn cây bút đi tặng khắp mọi nơi để xin góp ý trước khi tung sản phẩm ra thị trường.
“Tôi nhận được nhiều phản hồi lắm, có người nói phải chỉnh cái này, có người chê xấu cái kia… Nhưng mình không xấu hổ, cũng không tự ái. Bởi họ có góp ý thì mình mới có thể điều chỉnh được sản phẩm cho tốt hơn, hoàn thiện hơn”, chị Quyên nói.
Chiếc bút cao cấp mang tên “Tả Thanh Thiên”.Quyên chia sẻ rằng “không biết nhục” là điều mình học được từ người cha của mình. Ông luôn nhắc nhở rằng khởi nghiệp là phải “không biết nhục, cũng như tự ái đúng nơi đúng chỗ”, và lời nhắc nhở đó đã trở thành kim chỉ nam giúp chị đương đầu với mọi khó khăn trên con đường khởi nghiệp.
“Thông minh thì tốt, nhưng người thành công còn cần chỉ số vượt khó khăn và không lùi bước nữa. Nếu startup mà xấu hổ sẽ dễ bỏ cuộc, không gặp khách hàng, không dám nhận lời chỉ trích của khách hàng, ngại làm những thứ cứu công ty thì công ty sẽ không tồn tại được”, chị Quyên nói.
Như vậy, từ những mảnh xà cừ bình dị và đôi bàn tay tài hoa của người thợ Việt, Tôn Nữ Xuân Quyên đang kiên trì theo đuổi một giấc mơ tưởng chừng rất xa nhưng lại bắt đầu từ những điều gần gũi nhất. Đó là để mỗi cây bút BLUS không chỉ là một tặng phẩm cao cấp, mà còn trở thành sứ giả kể câu chuyện về văn hóa, bản sắc và khát vọng Việt Nam với thế giới.
Hoài Lam
